Overkapping zelf maken: stappenplan, materialen en kosten

Een overkapping zelf maken is voor een ervaren doe-het-zelver goed te doen, zolang je weet waar je op moet letten. Reken op een tweede persoon, want palen rechtzetten en balken optillen doe je niet alleen. Hieronder lees je wat je moet regelen, welk hout en welke maten je nodig hebt, wat het kost en hoe je hem stap voor stap bouwt, en of een bouwpakket of los hout beter bij jou past.

Inhoudsopgave

• Kun je zelf een overkapping maken?
• Heb je een vergunning nodig voor een overkapping?
• Welke overkapping wil je: soort, plek en maten
• Welk hout en hoe dik moeten de balken zijn?
• Materialen en gereedschap
• Bouwpakket of los hout: wat kost het?
• Zo maak je zelf een overkapping: het stappenplan
• Veelgemaakte fouten
• Onderhoud en later uitbreiden
• Veelgestelde vragen

Kun je zelf een overkapping maken?

Met wat klusroutine en de juiste hulp lukt een standaard overkapping je prima. Een tweede persoon is aan te raden, want bij het plaatsen van de staanders en het leggen van de balken heb je vier handen nodig.

Een bouwmarkt rekent voor een overkapping van douglas 2 dagen met 2 personen, en geeft de klus een uitdaging van 3 op 5. Het meeste werk zit in het meten, stellen en vastzetten; zagen en schroeven is daarna vooral zorgvuldig doorwerken.

Twijfel je of je het aankunt, dan maakt een houtpakket met bevestigingsmateriaal en handleiding het begin makkelijker. Twijfel je over de constructie zelf, bijvoorbeeld bij een grote overspanning, vraag dan een vakman om mee te kijken.

Heb je een vergunning nodig voor een overkapping?

Een overkapping in je achtertuin kun je in veel gevallen vergunningvrij bouwen, maar niet altijd. Je moet rekening houden met het achtererfgebied, de hoogte, de afstand tot openbaar toegankelijk gebied en de ruimte die al bebouwd is.

Volgens de overheidsregels kun je een bijbehorend bouwwerk alleen in het achtererfgebied vergunningvrij bouwen; in het voorerfgebied heb je altijd een vergunning nodig. Voor vergunningvrij bouwen gelden onder meer deze voorwaarden:

• Je overkapping staat op de grond.
• Je bouwt in het achtererfgebied.
• Je houdt meer dan 1 meter afstand tot openbaar toegankelijk gebied.
• Je bouwt niet hoger dan 5 meter.

Verder dan 4 meter van het oorspronkelijke huis mag een bijbehorend bouwwerk altijd 3 meter hoog zijn. Binnen 4 meter mag het tot 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping komen; bij een bungalow niet hoger dan het huis. Ook mag je het achtererfgebied niet helemaal volbouwen: bij een bebouwingsgebied tot en met 100 m2 mag je de helft bebouwen.

Welke overkapping wil je: soort, plek en maten

Bepaal eerst of je overkapping vrijstaand komt of aansluit op je huis, een muur of je schuur. Kies daarna de buitenmaten en de richting waarin het dakwater moet weglopen, zodat je het afschot meteen meeneemt in je ontwerp.

Vrijstaand, aan huis, tegen een muur of aan de schuur

Een vrijstaande overkapping heeft een zelfstandig frame; je kiest de plek op basis van je tuinindeling, binnen de bouwregels. Bouw je aan huis, dan vervalt de vrijstaande gevelzijde en heb je doorgaans minder staanders nodig.

Sluit je aan op een muur of schuur, ga dan na of je daar een dragende verbinding kunt maken. Denk ook aan de aansluiting van de dakbedekking, want daar mag geen water achterlangs lopen. Kies de plek van de afvoer voordat je het frame uitwerkt.

Welke maat kies je?

Gangbare maten zijn 3 bij 3, 4 bij 3, 5 bij 3, 6 bij 3 en 6 bij 4 meter. Zet je gewenste maat in de tuin uit en kijk of je meubels passen en je genoeg loopruimte overhoudt. Controleer ook waar de staanders komen, zodat die niet voor een deur of midden in een doorgang staan.

Hoeveel afschot heeft het dak nodig?

Een plat dak met EPDM is de meest gekozen optie, maar ook dat dak heeft helling nodig om water af te voeren. Reken op 1 tot 2 cm per meter, en volg het afschot dat bij je dakopbouw hoort.

Bij 1 tot 2 cm afschot per meter geeft een dak van 3 meter diep een hoogteverschil van 3 tot 6 cm. Laat het dak naar de afvoer aflopen en verwerk dat verschil in je tekening.

Welk hout en hoe dik moeten de balken zijn?

Douglas is voor de meeste overkappingen een goede keuze: sterk en relatief goedkoop. De dikte van de balken en het aantal staanders hangen af van hoe breed en diep je overkapping wordt.

Welke houtsoort kies je?

Je hebt een paar opties, elk met eigen voor- en nadelen:

• Douglas: sterk en relatief goedkoop, en het meest gebruikt bij zelfbouw.
• Hardhout: zeer duurzaam, maar duurder.
• Eiken: mooi en stevig, maar het scheurt en werkt wat sneller. Kleine scheurtjes horen erbij.
• Geïmpregneerd vuren: betaalbaarder, maar minder duurzaam dan douglas of hardhout.

Voor de dragende delen buiten is drukgeïmpregneerd vurenhout de standaardkeuze, omdat het beter bestand is tegen vocht en schimmel. Wil je de uitstraling van douglas, dan kun je dat ook voor de dragende delen gebruiken.

Vuistregels voor balkdikte en staanders

Een te dunne balk gaat op den duur doorbuigen. Reken op 5 cm balkhoogte per meter die de balk moet overbruggen: bij 3 meter is dat minimaal 15 cm. Voor de onderdelen kun je deze maten aanhouden:

• Palen: tot 4 meter breed 12×12 of 15×15 cm, breder dan 4 meter 15×15 of 20×20 cm.
• Liggers en dwarsbalken: 5×15 cm of 7×20 cm is gebruikelijk.

Het aantal staanders hangt af van de maat en of je overkapping vrijstaand is:

• 4×3 meter vrijstaand: 4 staanders, op elke hoek een.
• 6×3 of 6×4 meter: 6 staanders, 4 op de hoeken en 2 in het midden van de lange zijde.
• Vanaf ongeveer 8 meter breed: een extra tussenstaander.

Bouw je aan huis, dan vervallen de staanders aan de gevelkant en neemt de gevel dat deel van het gewicht over. Twijfel je bij een grotere maat, kies dan liever een zwaardere balk of extra staander dan dat je op het randje bouwt.

Materialen en gereedschap

Je hebt palen en balken nodig, plaatmateriaal voor het dak, EPDM, betonpoeren en flinke schroeven, plus basisgereedschap zoals een cirkelzaag, waterpas, boormachine en spade. Leg alles klaar voordat je begint, zodat je niet halverwege stilligt omdat je schroeven op zijn.

Een voorbeeld van een materiaallijst voor een overkapping van douglas:

Pas de maten van palen en balken aan met de vuistregels van hierboven; een grotere overkapping vraagt zwaarder hout. Dit gereedschap heb je nodig:

• Cirkelzaag: voor het op maat zagen van palen, balken en plaatmateriaal.
• Rolmaat: voor het uitzetten en afmeten.
• Winkelhaak: om alles haaks te zetten.
• Waterpas: om staanders recht te zetten en het afschot te controleren.
• Boormachine: om voor te boren en schroeven in te draaien.
• Gatenzaag: voor het gat van de afvoer in het dakbeschot.
• Lijmklemmen: om balken tijdelijk vast te zetten terwijl je schroeft.
• Spade: voor de gaten van de fundering.

Bouwpakket of los hout: wat kost het?

Bouw je zelf, dan liggen de kosten gemiddeld tussen 1.000 en 3.000 euro. Een houtpakket geeft houvast met bevestigingsmateriaal en een handleiding; met los hout stel je zelf je materiaallijst samen.

Een pakket voor een terrasoverkapping is er vanaf 799 euro. Dat is een vanafprijs, dus controleer of fundering, dakbedekking, afvoer en afwerking nog apart moeten.

Bij een materiaalpakket zaag en monteer je het hout zelf en heb je vrijheid in de maten. Los hout past bij een afwijkend ontwerp, waarbij je zelf verbindingen en hoeveelheden bepaalt.

Een paal van douglas kost meestal vanaf 20 euro, en dakbedekking zoals EPDM, polycarbonaat of dakpannen kost 15 tot 60 euro per m2. Dit zijn prijsindicaties van verkopers; je uiteindelijke bedrag hangt af van maatvoering, houtkeuze en uitvoering. Vergelijk een bouwpakket van douglas met het losse hout van een houthandel en kies wat bij jouw ontwerp en kluservaring past.

Hier jouw link naar je product

Zo maak je zelf een overkapping: het stappenplan

Je begint met de fundering van betonpoeren, zet daarna de staanders en het frame, en maakt tot slot het dak waterdicht en werkt hem af. Werk in deze volgorde, want elke stap bouwt voort op de vorige. Leg je ook nieuwe tegels, wacht daarmee tot de overkapping staat, zodat ze netjes aansluiten op de staanders.

Stap 1. Uitzetten en de fundering met betonpoeren

Zet eerst de plek uit met piketpaaltjes en een touw, en markeer de hoeken en eventuele tussenstaanders.

1. Zet de eerste hoek haaks uit met een winkelhaak.
2. Meet beide diagonalen van je rechthoek. Zijn ze even lang, dan staat alles haaks; zijn ze niet gelijk, schuif dan een hoek bij.
3. Graaf op elke staanderplek een gat net iets breder dan de betonpoer, zodat je hem nog kunt stellen.
4. Reken op een funderingsdiepte van ongeveer 60 tot 80 cm.
5. Doe onderin het gat ongeveer 10 tot 15 cm zand, of beton voor extra stevigheid. Een betontegel onderin verdeelt de druk.
6. Zet de betonpoer in het gat en stel hem recht met de waterpas. De poer komt ongeveer 2 tot 3 cm boven de bestrating uit.
7. Vul het gat rondom de poer aan en stamp het goed aan.

Stap 2. De staanders plaatsen

Het hout staat op de betonpoeren en niet in de grond. Zet de paal 5 tot 10 mm boven de poer, zodat er geen vocht intrekt, met de bevestiging die bij je poer hoort.

1. Zaag de staanders op lengte, met het afschot in gedachten: de palen aan de hoge kant worden langer dan die aan de lage kant.
2. Zet de eerste staander op zijn poer en laat je helper hem vasthouden.
3. Controleer met de waterpas aan twee kanten of de paal loodrecht staat.
4. Zet hem tijdelijk vast met twee schuine latten naar paaltjes in de grond.
5. Herhaal dit voor alle staanders en controleer daarna of ze in één lijn staan.

Stap 3. Ringbalken en schoren

De ringbalken verbinden de staanders bovenin tot één frame. De schoren zorgen dat het frame niet heen en weer kan zwaaien.

1. Leg de ringbalken op of langs de staanders en zet ze tijdelijk vast met lijmklemmen.
2. Controleer met een winkelhaak of elke hoek precies 90 graden is.
3. Zet de ringbalken vast met tellerkopschroeven die minstens 10 cm in de paal komen.
4. Zaag de schuine schoren op maat en zet ze vast aan de staander en tegen de dakligger.
5. Haal de tijdelijke latten pas weg als alle schoren vastzitten.

Stap 4. Dakbalken op afschot

Op het frame leg je de dakbalken, ook wel gordingen genoemd, die de helling van je dak bepalen.

1. Controleer met de waterpas of het afschot op de ringbalken goed is: 1 tot 2 cm per meter.
2. Markeer op de ringbalken waar de gordingen komen, hart op hart 60 cm.
3. Leg de gordingen op hun plek en zet ze vast met tellerkopschroeven.
4. Leg een lange rechte lat of waterpas dwars over de gordingen, om te zien of ze in één vlak liggen, zonder bulten of kuilen.

Controleer het afschot nog een keer voordat je verdergaat; na het leggen van het dakbeschot kun je er niets meer aan veranderen.

Stap 5. Dakbeschot, EPDM en de afvoer

Nu maak je het dak dicht en waterdicht. Werk op een droge dag, want de EPDM moet op een droge ondergrond.

1. Schroef het dakbeschot van underlayment van 18 mm op de gordingen.
2. Bepaal op het laagste punt waar de afvoer komt en maak daar met de gatenzaag het gat in het dakbeschot, voordat je de EPDM lijmt.
3. Maak de ondergrond schoon, droog en vetvrij.
4. Neem de EPDM 50 cm langer en breder dan het dak, zodat je ook de randen kunt bedekken.
5. Rol de EPDM uit en laat hem even liggen, zodat hij vlak komt te liggen.
6. Lijm de EPDM op het dakbeschot, zonder plooien of luchtbellen.
7. Werk de afvoer af volgens de instructies die erbij horen.

Stap 6. Afwerking met boeidelen en daktrim

Als laatste werk je de randen af. Boeidelen zijn de planken langs de zijkanten van het dak, die de kopse kanten van de balken en het dakbeschot afdekken.

1. Zaag de boeidelen op maat en schroef ze langs de randen van het dak.
2. Vouw de EPDM over de rand en zet hem vast.
3. Monteer de daktrim over de rand, zodat de EPDM is afgedekt en het water van het dak af loopt.
4. Loop alles na: zitten alle schroeven vast, staan de palen recht en loopt het water naar de afvoer?

Veelgemaakte fouten

De meeste fouten ontstaan in de fundering en het dak, en gaan vaak over vocht of te licht hout. Met deze punten voorkom je de bekendste problemen.

• Hout op de grond: een paal direct op of in de grond trekt vocht op en gaat rotten. Zet het hout altijd op een betonpoer, 5 tot 10 mm erboven.
• Te weinig afschot: zonder genoeg helling blijft water op het dak staan. Houd 1 tot 2 cm per meter aan.
• Te dunne balken: een balk die te licht is voor zijn overspanning, gaat doorbuigen. Reken met 5 cm balkhoogte per meter overspanning.
• Geen schoren: zonder schuine schoren kan het frame bij wind heen en weer gaan. Zet ze vast aan de staander en tegen de dakligger.
• Het gat voor de afvoer vergeten: is de EPDM al gelijmd, dan wordt het lastig om later waterdicht te snijden. Maak het gat vóór het lijmen.

Onderhoud en later uitbreiden

Controleer je overkapping jaarlijks, vooral bij de fundering en de houtverbindingen. Wil je later wanden of isolatie toevoegen, houd daar dan bij het ontwerp alvast rekening mee.

Onbehandeld douglas vergrijst naar een zilvergrijze kleur, en behandelen hoeft niet. Kijk bij je jaarlijkse controle ook of het dakwater goed wegloopt en het hout vrij van de grond blijft.

Isolatie is niet verplicht, maar een dunne laag onder de dakbedekking beperkt condens aan de onderkant. Houd daar bij de dakopbouw rekening mee als je dat wilt.

Voor wanden kun je regelwerk van 5 bij 5 cm gebruiken, met 60 cm tussen de regels. Bekijk vóór een uitbreiding opnieuw of je constructie en de regels voor je perceel bij het aangepaste plan passen.

Veelgestelde vragen

Wat kost het om een overkapping zelf te maken?

Gemiddeld ben je 1.000 tot 3.000 euro kwijt. De prijs hangt af van de maat, de houtsoort en de dakbedekking. Een pakket voor een terrasoverkapping is er vanaf 799 euro.

Hoe kan ik zelf een simpele overkapping maken?

Kies een rechthoekig ontwerp met een plat dak op afschot en EPDM. Maak eerst een tekening en bouw dan van de betonpoeren omhoog naar het dak. Een houtpakket met bevestigingsmateriaal en handleiding helpt je bij de voorbereiding.

Hoe kan ik een goedkope overkapping maken?

Kies een kleinere maat en een goedkopere houtsoort, zoals douglas of geïmpregneerd vuren. Geïmpregneerd vuren is betaalbaarder, maar minder duurzaam dan douglas of hardhout. Bouw je tegen je huis of schuur, dan heb je minder staanders nodig, wat scheelt op hout en funderingswerk.

Hoe groot mag je een overkapping bouwen zonder vergunning?

Er is geen vaste maximale oppervlakte die voor iedere tuin geldt, want dat hangt af van de omvang van je achtererfgebied. Een achtererfgebied mag nooit helemaal volgebouwd worden; bij een bebouwingsgebied tot en met 100 m2 mag bijvoorbeeld de helft bebouwd worden. De overkapping mag verder niet hoger zijn dan 5 meter, en verder dan 4 meter van het huis altijd 3 meter hoog, dus doe vooraf de Vergunningcheck in het Omgevingsloket.

Heb je een bouwtekening nodig?

Voor je voorbereiding is een bouwtekening sterk aan te raden. Zet daarop de afmetingen, staanders, balken, verbindingen en richting van het afschot. Bij een pakket helpt de meegeleverde handleiding je bij de montage.

Welke dakbedekking kies je?

Bij een plat dak is EPDM de meest gekozen optie, omdat je het goed zelf kunt leggen en het water goed tegenhoudt. Andere opties zijn polycarbonaat, dat licht doorlaat, en dakpannen, die meer passen bij een schuin dak. Reken op 15 tot 60 euro per m2.